Những điều kiêng kỵ khi xây dựng nhà sàn của người Thái

Có thể bạn chưa biết

Đối với người Thái, nhà sàn không chỉ là nơi ở mà còn là không gian linh thiêng gắn liền với tín ngưỡng, đời sống tinh thần và vận mệnh của cả gia đình. Vì vậy, việc dựng nhà sàn luôn đi kèm nhiều quy tắc và điều kiêng kỵ được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Kiến trúc và quan niệm xây dựng nhà sàn của người Thái

Các bản làng của người Thái thường quần tụ ven suối, chân đồi, theo quan niệm dựa lưng vào núi, quay mặt về suối hoặc sông. Đây là cách chọn đất vừa thuận lợi cho sinh hoạt, canh tác, vừa mang ý nghĩa phong thủy tốt lành.

Người Thái có câu:

“Làm ăn có tháng, làm nhà có ngày”

Điều này thể hiện sự coi trọng việc xem ngày, chọn giờ khi dựng nhà, nhằm tránh điều xui rủi và mang lại may mắn cho gia chủ. Trong quan niệm truyền thống, ngôi nhà là nơi bảo vệ hồn lúa, hồn ngô – biểu trưng cho sự no đủ, đồng thời cũng là nơi che chở hồn người cho đến khi trở về với đất tổ tiên. Vì thế, nhà phải chắc chắn, vững chãi và hài hòa với tự nhiên.

Dựng nhà phải theo cùng một hướng

Khi dựng nhà, cả bản thường thống nhất theo một hướng nhất định. Đây không chỉ là yếu tố thẩm mỹ hay tiện sinh hoạt mà còn thể hiện sự đồng lòng, gắn kết cộng đồng và niềm tin vào sự bình an chung của cả làng.

Nhà sàn không được dựng theo số chẵn

Một trong những điều kiêng kỵ quan trọng là không dựng nhà theo số chẵn. Người Thái quan niệm số lẻ tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển, còn số chẵn dễ mang ý nghĩa kết thúc, không may mắn.

Hướng ngủ phải “đằng gốc”, không được “đằng ngọn”

Trong nhà sàn, vị trí ngủ cũng phải tuân theo quy tắc. Người Thái kiêng ngủ “đằng ngọn” mà phải ngủ theo chiều nhà, gọi là “đằng gốc”, nhằm đảm bảo sự hài hòa về phong thủy và sức khỏe tinh thần cho các thành viên trong gia đình.

Hai cầu thang – hai không gian riêng biệt

Nhà sàn của người Thái thường có hai cầu thang:

• Tang quản: cầu thang dành cho nam giới và khách, đặt ở đầu nhà, thường có 7 bậc, tượng trưng cho 7 vía
• Tang chan: cầu thang dành cho phụ nữ, nằm ở cuối nhà bên trái, thường có 9 bậc, tượng trưng cho 9 vía

Đặc biệt, phụ nữ mang thai không được phép đi qua cửa và cầu thang dành cho đàn ông và khách, nhằm tránh những điều không may theo quan niệm dân gian.

Bếp lửa – linh hồn của ngôi nhà

Trong nhà sàn của người Thái, bếp lửa không bao giờ được tắt hẳn. Họ tin rằng nếu nhà không có bếp lửa thì đó là ngôi nhà không hạnh phúc, không ấm no. Bếp vừa là nơi nấu ăn, vừa là trung tâm sinh hoạt và gắn kết các thành viên trong gia đình.

Khách đến nhà phải xin phép tổ tiên

Khi có khách từ xa đến thăm, người Thái thường thắp hương xin phép tổ tiên để thể hiện sự thành kính, đồng thời cầu mong sự bình an cho cả chủ và khách trong thời gian lưu lại.

Giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại

Ngày nay, nhà sàn ở các bản làng người Thái đã có nhiều thay đổi: thiết kế hiện đại hơn, vật liệu đa dạng hơn và các quy tắc dựng nhà cũng được điều chỉnh để phù hợp với cuộc sống mới. Tuy vậy, giá trị lịch sử và văn hóa ngàn đời gắn liền với nhà sàn – nơi lưu giữ ký ức, tín ngưỡng và bản sắc của người Thái – vẫn còn nguyên ý nghĩa.